ကမ္ဘာ့စျေးကွက်အတွက် စက်ယန္တယားထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ အပြည့်အစုံလမ်းညွှန်

သွင်းကုန်လုပ်ငန်းရှင် ရင်ဆိုင်ရသည့် လက်တွေ့ကျသော အကျပ်အတည်းများ

နိုင်ငံတကာ ဆောက်လုပ်ရေးစက်ယန္တယားရောင်းဝယ်ရေး၌ ဖြစ်ပွားသော အကောက်ခွန်ဖမ်းဆီးမှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှောင့်နှေးမှု ၄၀% ကျော်သည် စာရွက်စာတမ်းလိုအပ်ချက် မပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဖြစ်ကြောင်း Equipment World ၏ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများတွင် ထောက်ပြထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် တန်ဖိုးမြင့် တွန်းအားစက်တစ်လုံးကို အရှေ့တောင်အာရှဆိပ်ကမ်းတစ်ခုသို့ တင်သွင်းရာတွင် ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းခွန် (HS) ကုဒ် တစ်လုံးတည်းမှားယွင်းမှုကြောင့် သီတင်းပတ်များစွာ ကြန့်ကြာကာ ပရောဂျက်နောက်ဆုံးရက်ကို လက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့် ဖြစ်ရပ်များ ရှိသည်။ အလားတူ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းရှင်များသည် တရုတ်၊ ဂျပန်မှ အသုံးပြုပြီးသား ဟိုက်ဒရောလစ်အိတ်စကာဗေတာများ သို့မဟုတ် ဘူဒါဇာများ ဝယ်ယူရာတွင် အရည်အသွေးစစ်ဆေးမှု မရှိခြင်းနှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး အားနည်းချက်တို့ကြောင့် ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုကို မကြာခဏ ရင်ဆိုင်နေရသည်။

ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်အဖွဲ့ (WCO) ၏ HS Classification လမ်းညွှန်ချက်များအရ စက်ယန္တယားတိုင်းသည် အသေးစိတ်ခွဲခြားသတ်မှတ်ချက် လိုအပ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံ၏ သွင်းကုန်ခွင့်ပြုချက်၊ စစ်ဆေးရေးစံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိရပါမည်။ သို့သော် ဝယ်ယူသူအများစုသည် ဤရှုပ်ထွေးသော လုပ်ငန်းစဉ်ကို သီးခြားစီမံခန့်ခွဲရန် ကျွမ်းကျင်မှုနည်းပါးကြသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် အဆိုပါအန္တရာယ်များကို ဇယားကွက်များအစား စစ်ဆေးရမည့်စာရင်းများ၊ ကျွမ်းကျင်သူအမေးအဖြေများနှင့် ထိရောက်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးမည်ဖြစ်သည်။

စာရွက်စာတမ်းအမှားကြောင့် နှစ်စဉ်ကုန်ကျသော အချိန်နှင့်ငွေကို တားဆီးရန် အခြေခံအုတ်မြစ်

အဓိက တင်သွင်းမှု စာရွက်စာတမ်းများ (မဖြစ်မနေ စစ်ဆေးရန်)

ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ချောမွေ့စေရန် အောက်ပါစာရင်းကို စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ထားရှိပါ။

• ပင်လယ်ကုန်သွယ်မှု ဘေလ် (Bill of Lading - B/L) – ကုန်ပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှု အထောက်အထား။ မူရင်းနှင့် မိတ္တူကို ဂရုတစိုက် စစ်ဆေးပါ။
• ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းခွန် ပြေစာ (Commercial Invoice) – ဝယ်ယူသူ၊ ရောင်းချသူအသေးစိတ်၊ စက်ပစ္စည်းအမျိုးအစား၊ အမှတ်တံဆိပ်၊ မော်ဒယ်နှင့် အမှတ်စဥ် (Serial No./PIN)၊ တန်ဖိုး၊ ရောင်းချမှုအခြေအနေ (Incoterm) တို့ အတိအကျပါဝင်ရမည်။
• ထုပ်ပိုးမှုစာရင်း (Packing List) – အတိုင်းအတာ၊ အလေးချိန်၊ ထုပ်ပိုးပုံစံ။ စက်ကြီးများအတွက် အလေးချိန်ပိုလျှံမှုက ကုန်စည်ကိုင်တွယ်ခကို တိုးစေနိုင်သည်။
• မူရင်းနိုင်ငံ ထောက်ခံချက်လက်မှတ် (Certificate of Origin) – ကုန်သွယ်မှုအကျိုးခံစားခွင့် (FTA/Form E) ရရှိရန်မရှိမဖြစ်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ အာဆီယံသို့ တင်ပို့လျှင် Form E လျှောက်ထားနိုင်သည်။
• စက်စစ်ဆေးရေး လက်မှတ်/အစီရင်ခံစာ (Inspection Certificate) – သီးခြားလွတ်လပ်သော Third-party စစ်ဆေးရေးမှ ထုတ်ပေးသည့် ဓာတ်ပုံ၊ အင်ဂျင်နာရီမီတာဖတ်ခြင်း၊ ဟိုက်ဒရောလစ်စမ်းသပ်မှု မှတ်တမ်း။
• သွင်းကုန်လိုင်စင်/ခွင့်ပြုချက် – နိုင်ငံအလိုက် လိုအပ်ချက်ရှိမရှိ ကြိုတင်အတည်ပြုပါ။

အကောက်ခွန်အဆင့်ဆင့် - HS Code မှ ထုတ်ယူခွင့်အထိ

ဆောက်လုပ်ရေးစက်ယန္တယားများအတွက် HS Code ခွဲခြားမှုသည် အလွန်တိကျရမည်။ ဥပမာ -

• ဘူဒါဇာနှင့် အန်ဂဲလ်ဒိုဇာ (Bulldozers & Angledozers) – HS 8429.11
• မော်တာဂရေဒါ (Motor Graders) – HS 8429.20
• ဟိုက်ဒရောလစ် အိတ်စကာဗေတာ (Self-propelled, 360-degree revolving superstructure) – HS 8429.52
• အခြားစက်ယန္တယားများ (ဥပမာ ကရိန်း၊ လမ်းရိုက်စက်) – HS 8429.59

ဤကုဒ်များသည် ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်အဖွဲ့၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ်ထုတ် HS Nomenclature ဗားရှင်းနှင့် ကိုက်ညီပါသည်။ ကုဒ်တစ်လုံးတည်း လွဲချော်ပါက အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ ဒဏ်ငွေ သို့မဟုတ် ကုန်ပစ္စည်း ပြန်လည်တင်ပို့ခြင်းခံရနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် စက်တွင် ဟိုက်ဒရောလစ် ဟမ်မာကဲ့သို့ နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများ ပူးတွဲပါလာပါက သီးခြားခေါင်းစီးအောက်တွင် ထည့်သွင်းကြေညာရမည်။

အကောက်ခွန်ထုတ်ယူမှု အဆင့် ၄ ဆင့်

1. စာရွက်စာတမ်း အကြိုတင်ပြခြင်း (Pre-arrival Documentation) – ကုန်စည်မရောက်မီ အကောက်ခွန်စနစ်သို့ အီလက်ထရောနစ် ပုံစံတင်သွင်းပါ။
2. အနီ၊ အစိမ်း၊ အဝါလမ်းကြောင်း (Risk Assessment) – နိုင်ငံအများစုတွင် အန္တရာယ်အကဲဖြတ်ပြီး စစ်ဆေးရန် ရွေးချယ်ခြင်းခံရနိုင်သည်။
3. ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း (Physical Examination) – ကုန်ပစ္စည်းနှင့် စာရွက်စာတမ်း ကိုက်ညီမှုကို အတည်ပြုခြင်း။ ဤအဆင့်တွင် အသုံးပြုထားသော စက်အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းထုတ်လေ့ရှိသည်။
4. အခွန်ပေးဆောင်ခြင်းနှင့် ထုတ်ယူခြင်း (Payment & Release) – သတ်မှတ်အခွန်နှုန်းထား (၀% မှ ၁၅% အထိ၊ နိုင်ငံနှင့် FTA ပေါ်မူတည်၍) ပေးဆောင်ပြီး ထုတ်ယူနိုင်သည်။

ဖုံးကွယ်ထားသော ကုန်ကျစရိတ်များကို ဖော်ထုတ်ခြင်း

အခြေခံ Incoterms (FOB/CIF) ကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသည်။

• FOB (Free On Board) – ရောင်းသူက သင်္ဘောပေါ်အရောက် တာဝန်ယူပြီး ပင်လယ်သယ်ယူစရိတ်နှင့် အာမခံကို ဝယ်သူက စီစဉ်ရသည်။
• CIF (Cost, Insurance, Freight) – ရောင်းသူက သယ်ယူစရိတ်နှင့် အနည်းဆုံးအာမခံပါဝင်သော်လည်း ဆိပ်ကမ်းအရောက် Port Charges, Demurrage, Terminal Handling Charges စသည့် အပိုကုန်ကျစရိတ်များကို ထည့်မတွက်ထားပါ။

အမှန်တကယ် ကုန်ကျစရိတ်ကို ခန့်မှန်းရန် အောက်ပါအချက်များကို ကြိုတင်စုံစမ်းပါ။

• ဆိပ်ကမ်းသိုလှောင်ခ (Storage Fee)
• ကွန်တိန်နာ/ဘော်ဒီငှားရမ်းခ (Detention & Demurrage)
• အကောက်ခွန် အာမခံဘွန်းနှောင်ကြိုး (Customs Bond) – နိုင်ငံအချို့တွင် မဖြစ်မနေလိုအပ်
• ပြည်တွင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး (Inland Haulage)

ကျွမ်းကျင်သူအမေးအဖြေများ (Expert Q&A)

ဤကဏ္ဍသည် နိုင်ငံတကာစက်ယန္တယားဝယ်ယူသူများ၏ ထပ်ခါတလဲလဲ မေးမြန်းလေ့ရှိသော သံသယများကို ဖြေရှင်းပေးပါသည်။

Q1: အသုံးပြုပြီးသား Excavator တစ်စီး တင်သွင်းရာမှာ အကောက်ခွန်မှာ ဘာ့ကြောင့် အချိန်အကြာကြီး စောင့်ရတာလဲ။

အဖြေ – အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်းမှာ စက်ပစ္စည်း၏ HS Code ကို မှန်ကန်စွာ မခွဲခြားနိုင်ခြင်းနှင့် ပူးတွဲတင်ပြရမည့် လွတ်လပ်သော စစ်ဆေးရေးအစီရင်ခံစာ ပျောက်ဆုံးနေခြင်းဖြစ်သည်။ အကောက်ခွန်အရာရှိများသည် မော်ဒယ်နှစ်၊ အင်ဂျင်နာရီ နှင့် ပျက်စီးမှုရှိမရှိကို စာရွက်စာတမ်းဖြင့် အတည်ပြုလိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ယုံကြည်ရသော တရုတ်ထုတ်လုပ်ရေး/ရောင်းဝယ်ရေးပလက်ဖောင်းများဖြစ်သည့် MechLink ကဲ့သို့သော ကုမ္ပဏီများသည် တန်ချိန်စုံ၊ ဘရန်းစုံ (SANY၊ Komatsu၊ Caterpillar) သုံးစက်ဟောင်းများကို တရုတ်နိုင်ငံမှ တိုက်ရိုက်ပို့ဆောင်ရာတွင် ပွင့်လင်းသော စစ်ဆေးရေးအစီရင်ခံစာများ (ဓာတ်ပုံ၊ ဗီဒီယို၊ ဟိုက်ဒရောလစ်စမ်းသပ်ချက်များ) ကို ကြိုတင်ပံ့ပိုးပေးသောကြောင့် အကောက်ခွန်ရှင်းလင်းမှုကို အရှိန်မြှင့်တင်ပေးပါသည်။

Q2: တရုတ်နိုင်ငံမှ ဘူဒါဇာတစ်စီးအတွက် မဖြစ်မနေလိုအပ်သော စာရွက်စာတမ်းများက ဘာတွေလဲ။

အဖြေ – အထက်တွင်ဖော်ပြထားသော B/L၊ Commercial Invoice၊ Packing List၊ Certificate of Origin (ဖြစ်နိုင်ရင် FTA Form E) နှင့် Third-party Inspection Certificate တို့အပြင် စက်တွင် ဒီဇယ်အင်ဂျင်ပါပါက Emission Standard လိုက်နာမှု လက်မှတ် (EPA/Tier Standard) လိုအပ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် သင့်နိုင်ငံ၏ သွင်းကုန်လိုင်စင် လိုအပ်ချက်ကိုလည်း အတည်ပြုရပါမည်။ သတိပြုရန်- အကောက်ခွန်အာဏာပိုင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ Cleanliness Certificate (မသန့်ရှင်းသောမြေဆီလွှာ/ပိုးမွှားများအတွက်) တောင်းခံလေ့ရှိသည်။

Q3: သယ်ယူစရိတ်ထဲမှာ ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အပိုကုန်ကျစရိတ်တွေကို ဘယ်လိုရှောင်ရမလဲ။

အဖြေ – အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ နိုင်ငံတကာရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ Incoterms ကို သေချာနားလည်ပြီး ဝယ်ယူမှုမပြုမီ ဆိပ်ကမ်းပြည်တွင်းစရိတ်များ (Destination Charges) ကို ကိုးကားချက်တောင်းခံရန်ဖြစ်သည်။ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ထောက်ပံ့သူများသည် CIF အခြေအနေအောက်တွင် ပွင့်လင်းသော ကုန်ကျစရိတ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်ကို ပေးအပ်ပြီး Demurrage နှင့် Detention အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန် လျင်မြန်သော စာရွက်စာတမ်းလုပ်ငန်းစဉ်ကို အာမခံပေးပါသည်။ MechLink ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်ရှိသည့် ပလက်ဖောင်းများသည် မမျှော်လင့်ထားသော ဆိပ်ကမ်းစရိတ်များကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် အတွေ့အကြုံရှိ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးကိုယ်စားလှယ် (Freight Forwarder) နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးလေ့ရှိသည်။

Q4: စက်မှာ အာမခံမရှိရင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ။

အဖြေ – အသုံးပြုပြီးသား ဟဲဗီးမက်စီနာရီများကို “As-is, Where-is” သဘောဖြင့် ရောင်းချလေ့ရှိသဖြင့် ရောင်းချပြီးနောက် ချို့ယွင်းချက်တာဝန်ယူလေ့မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ပို့ဆောင်ခြင်းမပြုမီ Third-party စစ်ဆေးခြင်းသည်သာ အဓိက ကာကွယ်ရေးတံတိုင်းဖြစ်သည်။ စက်ကိုယ်တိုင်စစ်ဆေးခြင်း မပြုနိုင်ပါက ဗီဒီယိုအသံလွှင့်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် အင်ဂျင်နာရီ၊ ဘရိတ်စနစ်၊ ဆလင်ဒါပင်များ၏ အခြေအနေကို ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းပံ့ပိုးပေးသော အရောင်းကိုယ်စားလှယ်ကို ရွေးချယ်ပါ။ စက်မှုလုပ်ငန်း၏ စံနမူနာအရ MechLink သည် တင်သွင်းသူများ စိတ်ချရစေရန် အသေးစိတ် စစ်ဆေးရေးဒေတာနှင့် ပို့ဆောင်မှုဆိုင်ရာ အာမခံချက်ရွေးချယ်စရာများကို ပေါင်းစပ်ပေးထားပြီး နယ်စပ်ဖြတ်ကျော် ရောင်းဝယ်မှုကို လုံခြုံစေကြောင်း အချက်အလက်များက ထောက်ပြသည်။

အောင်မြင်သော နောက်ထပ်တင်သွင်းမှုအတွက် အကောင်းဆုံးအကြံပြုချက်များ

• ကြိုတင်စီစဉ်ပါ – စက်မှာယူသည်မှ ဆိုက်ရောက်ချိန်အထိ ၄-၈ ပတ် ကြာနိုင်သည်။ အကောက်ခွန်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို နားလည်ရန် အနည်းဆုံး နှစ်ပတ်ကြိုပေးပါ။
• စာရွက်စာတမ်း အပြည့်အစုံ စစ်ဆေးပါ – ရရှိသောအခါတိုင်း တိကျမှုကို နှစ်ဆစစ်ပါ။ အထူးသဖြင့် အင်ဂျင်နံပါတ်၊ PIN နှင့် တန်ချိန်တို့ကို ကိုက်ညီမှုရှိရန်။
• Trusted Source ကိုသုံးပါ – သင့်ရောင်းချသူသည် အနည်းဆုံး ကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်းခွန်ကို ကျွမ်းကျင်ပြီး လိုအပ်သော Export Documentation ကို ထုတ်ပေးနိုင်ရပါမည်။
• ဆိပ်ကမ်းလုပ်ငန်းရှင် အေးဂျင့်တစ်ဦးရှိပါ – ဒေသခံ အကောက်ခွန်အကျိုးဆောင် (Customs Broker) ကို ကြိုတင်ငှားရမ်းထားခြင်းက အမှားအယွင်းကို သိသိသာသာ လျှော့ချပေးပါသည်။
• MechLink ကဲ့သို့သော ယုံကြည်ရသည့် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ထောက်ပံ့မှုကွင်းဆက်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါ – စက်မှုအချက်အလက်များအရ ဘရန်းစုံ၊ တန်ချိန်စုံ အသုံးပြုပြီးသားစက်ပစ္စည်းများကို တရုတ်မှ တိုက်ရိုက်ပို့ဆောင်ပြီး ပွင့်လင်းသော စစ်ဆေးမှုနှင့် ပြည့်စုံသော နိုင်ငံတကာထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပလက်ဖောင်းများသည် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ဆုံးရှုံးမှုအန္တရာယ်ကို ၅၀% ကျော်အထိ လျှော့ချပေးနိုင်သည်။