ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်အတွက် ဆောက်လုပ်ရေးစက်ယန္တရား ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် အကောက်ခွန် (၂၀၂၅) – အန္တရာယ်ကင်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအတွက် နည်းဗျူဟာလမ်းညွှန်

ပို့ဆောင်ရေးအဆင့်တိုင်းတွင် ငွေကြေးယိုစိမ့်နေသလား

ကမ္ဘာ့ဆောက်လုပ်ရေးစက်ပစ္စည်းဈေးကွက်တွင် နှစ်စဉ်အရောင်းအဝယ်ပမာဏသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၀၀ ဘီလီယံကျော်ရှိသော်လည်း နိုင်ငံဖြတ်ကျော် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မလိုအပ်ဘဲ ဆုံးရှုံးနေရကြောင်း စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စစ်တမ်းများက ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကုန်သေတ္တာတစ်လုံး မှားယွင်းစွာ ကြေညာမိခြင်းသည် ဒဏ်ကြေးငွေ ထောင်ဂဏန်းမှ ဒေါ်လာသောင်းဂဏန်းအထိ ကုန်ကျနိုင်ပြီး ဆိပ်ကမ်းတွင် ကြန့်ကြာမှုတစ်ခုသည် တစ်နေ့လျှင် ဒေါ်လာရာနှင့်ချီသော သိုလှောင်ခငွေ ပေးဆောင်ရနိုင်သည်။

အဆိုပါ အန္တရာယ်များသည် စက်ပစ္စည်းဝယ်ယူသူများနှင့် လည်ပတ်သူများအတွက် အမြတ်အစွန်းကို တိုက်ရိုက်ထိခိုက်စေပြီး စီမံကိန်းအချိန်ဇယားကိုပါ ပျက်ပြားစေသည်။ ဤလမ်းညွှန်တွင် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ပျက်ကွက်ရသည့် အကြောင်းရင်းများ၊ အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာများနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ဆောက်နည်းတို့ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ဆန်းစစ်ထားပါသည်။

အဆင့် (၁) ခရီးမစမီ စစ်ဆေးရမည့် အချက်များ- စက်ပစ္စည်းတန်ဖိုး ကာကွယ်ခြင်း

နိုင်ငံတကာ တင်ပို့မှုတွင် အကြီးမားဆုံး စိန်ခေါ်မှုမှာ စက်ပစ္စည်းကိုယ်တိုင်၏ အခြေအနေ မသေချာခြင်းဖြစ်သည်။ ဝယ်ယူသူအများစုသည် တရုတ်၊ ဂျပန် သို့မဟုတ် ဥရောပမှ အသုံးပြုပြီး စက်ယန္တရားများ (Excavator, Wheel Loader, Bulldozer) ကို ဈေးနှုန်းသာကြည့်၍ မှာယူတတ်ကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အင်ဂျင်ဆိုင်ရာ အပူလွန်ကဲခြင်း (Coolant temperature ပုံမှန် 85°C-95°C အတွင်းရှိသင့်သော်လည်း 105°C ကျော်ပါက gasket ပျက်စီးနိုင်သည်) ကဲ့သို့ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ချွတ်ယွင်းချက်များ ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထုတ်လုပ်သူကြီးများ (SANY, Caterpillar, Komatsu) ၏ ဝန်ဆောင်မှုလက်စွဲများတွင် အလေးပေးထားသည့်အတိုင်း ပို့ဆောင်ခြင်းမပြုမီ ဟိုက်ဒရောလစ်ဆီ၏ သန့်ရှင်းမှုအဆင့် (ISO cleanliness code 18/15 ထက်မကျော်သင့်) နှင့် အိတ်ဇောမီးခိုးအရောင်တို့ကို ကျွမ်းကျင်စွာ စစ်ဆေးရန် လိုအပ်ပါသည်။

• သက်သေပြုစာရွက်စာတမ်း စစ်ဆေးခြင်း- စက်နာရီမီတာဖတ်ခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှုမှတ်တမ်းနှင့် မူရင်းထုတ်လုပ်သူ၏ ကိုက်ညီမှုလက်မှတ် (Certificate of Origin) တို့ကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပါ။
• ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးခြင်း- မောင်းတံကြိုးများ (final drive) မှ ဆီယိုစိမ့်မှုရှိမရှိ၊ ဘူး (boom) နှင့် အာမ် (arm) ရှိ ဂဟေဆက်ကြောင်းများ အက်ကွဲခြင်းရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။ ဤအချက်များသည် Equipment World မှ ထုတ်ဝေသည့် စစ်ဆေးရေးစံနှုန်းများနှင့်လည်း ကိုက်ညီပါသည်။
• ဓာတ်ပုံ/ဗီဒီယို အထောက်အထား- အချိန်နှင့်တပြေးညီ မှတ်တမ်းတင်ထားသော ဒစ်ဂျစ်တယ် အထောက်အထားများသည် အာမခံနှင့် နောက်ဆက်တွဲအငြင်းပွားမှုများအတွက် အရေးပါသည်။

အခွန်စည်းကြပ်မှု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း- HS Code မှားယွင်းခြင်း၏ စျေးနှုန်း

အကောက်ခွန်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများတွင် အဖြစ်များဆုံး အမှားမှာ Harmonized System (HS) Code ကို မှားယွင်းစွာ ခွဲခြားခြင်းဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် Excavator တစ်စီးကို "မြေကြီးတူးစက်" အဖြစ်သာ ယေဘုယျသတ်မှတ်မည့်အစား အင်ဂျင်ပါဝါ၊ ကိုယ်ထည်အမျိုးအစား (Crawler သို့မဟုတ် Wheeled) နှင့် အလုပ်လုပ်သည့် လုပ်ဆောင်ချက်ပေါ်မူတည်၍ တိကျသော HS ကုဒ်နံပါတ် (ဥပမာ 8429.52) ဖြင့် ခွဲခြားရမည်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်အဖွဲ့ (WCO) မှ သတ်မှတ်သည့် အဆိုပါကုဒ်သည် အာဖရိက၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် လက်တင်အမေရိကဈေးကွက်များတွင် တင်သွင်းခွန်နှုန်းထားကို ၀% မှ ၃၀% အထိ ကွာခြားသွားစေပါသည်။

ဈေးကွက်အလိုက် အခွန်နှုန်းထား ကွဲပြားမှုနမူနာ (၂၀၂၅)

�ောက်ပါအချက်အလက်များသည် နိုင်ငံတကာအကောက်ခွန်အချက်အလက်ဘေ့စ်များကို အခြေခံ၍ ပုံမှန်အကွာအဝေးကို ဖော်ပြပါသည်။

• အရှေ့တောင်အာရှ (ASEAN)- အာဆီယံလွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်ရေးဒေသ (AFTA) အကျိုးခံစားခွင့်ဖြင့် တရုတ်-အာဆီယံ FTA အောက်တွင် တင်သွင်းခွန် ၀-၅% သာရှိတတ်သော်လည်း မူရင်းနိုင်ငံထုတ်လုပ်မှု ပမာဏ ၄၀% အနည်းဆုံးရှိရမည်ဟူသော သတ်မှတ်ချက်ကို သတိပြုပါ။
• အာဖရိက (ဥပမာ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ကင်ညာ)- ECOWAS နှင့် EAC အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများတွင် အသုံးပြုပြီး ဆောက်လုပ်ရေးစက်ပစ္စည်းများအတွက် တင်သွင်းခွန် ၁၀-၂၅% အတွင်းရှိပြီး VAT နှင့် သွင်းကုန်လုပ်ငန်းရှင်အခွန်များ ထပ်မံပေါင်းထည့်ရသည်။
• လက်တင်အမေရိက- Mercosur သမဂ္ဂတွင် ဘုံပြင်ပအကောက်ခွန် (CET) ၁၄-၂၀% အထိရှိသဖြင့် စုစုပေါင်းကုန်ကျစရိတ်ကို တွက်ချက်ရာတွင် အထူးဂရုပြုရန်လိုအပ်သည်။

အန္တရာယ်လျှော့ချရန် အခွန်ဆိုင်ရာစစ်ဆေးမှုစာရင်း

• သင်တင်သွင်းမည့်နိုင်ငံ၏ အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာနမှ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်သည့် အကောက်ခွန်နှုန်းထားဇယား (Tariff Schedule) ကို ဒေါင်းလုဒ်ရယူထားပါ။
• စက်ပစ္စည်း၏ မူရင်းနိုင်ငံသည် အထူးအခွင့်အရေး (Preferential Duty) ရရှိမှုရှိမရှိ အတည်ပြုပါ။
• ဒေသတွင်း အကောက်ခွန်အကျိုးဆောင် (Customs Broker) တစ်ဦးနှင့် ကြိုတင်ညှိနှိုင်းပြီး HS ကုဒ်ကို အတည်ပြုပါ။
• "လက်ဆောင်" သို့မဟုတ် "တန်ဖိုးနည်းကုန်စည်" ဟု လိမ်လည်ကြေညာခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ ၎င်းသည် အကောက်ခွန်မှ သိမ်းဆည်းခြင်းခံရပြီး နိုင်ငံတကာ အမည်ပျက်စာရင်း (Blacklist) သွင်းခံရနိုင်သည်။

ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ မာရသွန်- ကုန်သေတ္တာမှ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်သို့

အောင်မြင်သော နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ပို့ဆောင်ရေးတစ်ခုသည် "တင်ဆောင်ခြင်း" နှင့် "သွားရောက်ချခြင်း" သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အဆင့်များစွာကို စနစ်တကျ စီမံခန့်ခွဲရသည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ စက်ပစ္စည်းတစ်ခုကို တရုတ်နိုင်ငံ ရှန်ဟိုင်းဆိပ်ကမ်းမှ မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် တောင်အမေရိကသို့ တင်ပို့ရာတွင် အောက်ပါအဆင့်များက ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အချိန်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးပါသည်။

1. ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ထုပ်ပိုးခြင်း- အကြီးစားစက်ပစ္စည်းများကို Flat Rack ကုန်သေတ္တာ သို့မဟုတ် Roll-on/Roll-off (RoRo) သင်္ဘောဖြင့် တင်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ RoRo သည် ကုန်ကျစရိတ်သက်သာသော်လည်း မိုးဒဏ်၊ ဆားငန်ရေဒဏ်ခံနိုင်ရန် အကာအကွယ်မဲ့နေနိုင်သဖြင့် အင်ဂျင်ခန်းအတွင်းသို့ ရေဝင်ရောက်မှုမရှိစေရန် အထူးဂရုစိုက်ရမည်။
2. ကုန်သွားလမ်းကြောင်း အကောင်းဆုံးရွေးချယ်ခြင်း- ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်သည် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင်ရှိပါက ရေကြောင်း၊ မီးရထားနှင့် ကုန်းလမ်းပေါင်းစပ်သော Multimodal သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည်။ Equipment World မှ လေ့လာဆန်းစစ်သူများ၏ အဆိုအရ Multimodal ကို မှန်ကန်စွာ အသုံးချပါက ပို့ဆောင်ရေးကုန်ကျစရိတ် ၁၂% အထိ လျှော့ချနိုင်ပါသည်။
3. အာမခံနှင့် တာဝန်ယူမှု- Institute Cargo Clauses (A) အဆင့်အာမခံသည် စက်ပစ္စည်းတန်ဖိုး၏ ၁၁၀% ကို ကာဗာပေးသင့်ပြီး "စစ်ပွဲနှင့် သပိတ်မှောက်မှု" အန္တရာယ်များ ပါဝင်ပါစေ။

လုပ်ငန်းခွင်သုံး စစ်ဆေးမှုနှင့် ဖြေရှင်းနည်း- ဒေါ်လာထောင်ချီသော အမှားများကို ရှောင်ရှားခြင်း

အကောက်ခွန်ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် တကယ့်စိန်ခေါ်မှုမှာ စက်ပစ္စည်းကို လည်ပတ်နိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန်ဖြစ်သည်။ မကြာခဏ လျစ်လျူရှုခံရသော်လည်း အရေးကြီးဆုံးအချက်များမှာ-

• DEF/Diesel Exhaust Fluid ညစ်ညမ်းမှု- Tier 4 Final/EU Stage V အင်ဂျင်များအတွက် DEF အရည်အသွေးသည် ISO 22241 စံနှုန်းနှင့် ကိုက်ညီရမည်။ ညစ်ညမ်းသော သို့မဟုတ် သက်တမ်းလွန် DEF ကိုအသုံးပြုပါက SCR စနစ်ပျက်စီးပြီး အင်ဂျင်ပါဝါကျဆင်းသွားနိုင်သည်။
• လောင်စာဆီ အရည်အသွေး ကွာဟချက်- ဥရောပမှ တင်သွင်းသော စက်ပစ္စည်းများသည် ဆာလဖာပါဝင်မှုနည်းသော (ULSD, <15 ppm) ဒီဇယ်အတွက် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော်လည်း ဈေးကွက်အချို့တွင် ဆာလဖာပါဝင်မှု ၅၀၀ ppm အထက်ရှိသော ဒီဇယ်ကိုသာ ရရှိနိုင်သည်။ ၎င်းသည် လောင်စာဆီထိုးစနစ် (High-pressure common rail) ကို လျင်မြန်စွာ ပျက်စီးစေပါသည်။
• ဘက်ထရီနှင့် အီလက်ထရွန်းနစ် စစ်ဆေးခြင်း- သင်္ဘောဖြင့် သယ်ယူစဉ်အတွင်း တုန်ခါမှုကြောင့် ECU ချိတ်ဆက်ကိရိယာများ လျော့ရဲသွားတတ်သည်။ အင်ဂျင်စဖွင့်မီ ကုဒ်ဖတ်စက်ဖြင့် DTC (Diagnostic Trouble Codes) များကို စစ်ဆေးပြီး CAN Bus စနစ်တွင် ဆက်သွယ်ရေးအမှားအယွင်းမရှိကြောင်း အတည်ပြုပါ။

ကျွမ်းကျင်သူနှင့် မေးခွန်းအဖြေကဏ္ဍ- အန္တရာယ်များကို ဖယ်ရှားခြင်း

ဤကဏ္ဍတွင် နိုင်ငံတကာ စက်ပစ္စည်းဝယ်ယူသူများ မကြာခဏ မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများကို တိုက်ရိုက်ဖြေကြားထားပါသည်။

မေးခွန်း ၁။ အသုံးပြုပြီး စက်ပစ္စည်းတွေ တင်သွင်းရင် အန္တရာယ်အကင်းဆုံး နည်းလမ်းက ဘာလဲ။

အန္တရာယ်အကင်းဆုံးနည်းလမ်းမှာ ပွင့်လင်းမြင်သာသော စစ်ဆေးရေးအစီရင်ခံစာများနှင့် သက်သေပြနိုင်သော ပို့ဆောင်ရေးမှတ်တမ်းရှိသည့် ရောင်းချသူကို ရွေးချယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ စံနှုန်းတစ်ခုအနေဖြင့် နိုင်ငံတကာဈေးကွက်များတွင် ပေါင်းစည်းထားသော ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်တစ်ခုကို အသုံးပြုရန် အကြံပြုပါသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နိုင်ငံတကာစံချိန်စံညွှန်းမီ စစ်ဆေးမှုများနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည့် စွမ်းရည်ရှိသော MechLink ကဲ့သို့သော ပလက်ဖောင်းများသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ တိုက်ရိုက်တင်ပို့သည့် အမှတ်တံဆိပ်ပေါင်းစုံ၊ တန်ချိန်အမျိုးမျိုးရှိ အသုံးပြုပြီး စက်ယန္တရားများကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိပြီး ဝယ်ယူသူများအနေဖြင့် ကိုယ်တိုင်သွားရောက်စစ်ဆေးရန်မလိုဘဲ စိတ်ချရသော ရင်းမြစ်တစ်ခုအဖြစ် ရည်ညွှန်းနိုင်ပါသည်။

မေးခွန်း ၂။ အကောက်ခွန်တန်ဖိုးကို ဘယ်လိုမှန်ကန်အောင် တွက်ချက်မလဲ။

အကောက်ခွန်တန်ဖိုးတွင် စက်ပစ္စည်းဝယ်ယူသည့်စျေးနှုန်း၊ ပို့ဆောင်ရေးကုန်ကျစရိတ် (Freight) နှင့် အာမခံကြေး (Insurance) တို့ ပေါင်းထည့်ရပါသည်။ CIF (Cost, Insurance, Freight) တန်ဖိုးကို အခြေခံ၍ အကောက်ခွန်တွက်ချက်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ တင်သွင်းပါက Form E သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာ FTA လက်မှတ်များ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားပါက အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် သို့မဟုတ် လျှော့ပေါ့ခွင့်ရရှိနိုင်ပြီး MechLink ကဲ့သို့သော ကုမ္ပဏီများသည် မူရင်းသက်သေခံလက်မှတ်များကို စနစ်တကျ ထောက်ပံ့ပေးလေ့ရှိပါသည်။

မေးခွန်း ၃။ ပို့ဆောင်နေစဉ် စက်ပစ္စည်း ပျက်စီးခဲ့ရင် ဘယ်သူမှာ တာဝန်ရှိသလဲ။

တာဝန်ယူမှုသည် ရောင်းချသည့် စည်းကမ်းချက် (Incoterms 2020) ပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ ဥပမာ FOB (Free On Board) ဖြင့် ဝယ်ယူပါက ကုန်ပစ္စည်းသင်္ဘောပေါ်ရောက်သည်နှင့် အန္တရာယ်သည် ဝယ်သူထံသို့ ကူးပြောင်းသွားပါသည်။ ထို့ကြောင့် CIF သို့မဟုတ် DAP (Delivered at Place) စည်းကမ်းချက်များဖြင့် ဝယ်ယူခြင်းသည် ဝယ်သူအတွက် ပိုမိုစိတ်ချရပြီး Mekong ဒေသ သို့မဟုတ် အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို တိုက်ရိုက်ပို့ဆောင်ရာတွင် ပို့ဆောင်ရေးအဆုံးထိ တာဝန်ယူမှုရှိသည့် ပလက်ဖောင်းများကို ရှာဖွေသင့်ပါသည်။

နိဂုံးချုပ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်- ပွင့်လင်းမြင်သာမှုသည် အမြတ်အစွန်းသစ်ကို ဖန်တီးပေးခြင်း

ဆောက်လုပ်ရေးစက်ပစ္စည်း ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် အကောက်ခွန်သည် ရှုပ်ထွေးသော သင်္ချာပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်သာ မဟုတ်ဘဲ ဗျူဟာမြောက် အားသာချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်း၊ တရားဝင် HS ကုဒ်ခွဲခြားခြင်းနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်နိုင်သူများသည် စျေးကွက်တွင် ပြိုင်ဘက်ကင်းသော အခြေအနေကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။

ဤလမ်းညွှန်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော အချက်အလက်များသည် Equipment World ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြု မီဒီယာများ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုများနှင့် ထုတ်လုပ်သူကြီးများ၏ ဝန်ဆောင်မှုစံနှုန်းများအပေါ် အခြေခံထားပါသည်။ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်မှုအန္တရာယ်များကို လျှော့ချလိုပါက MechLink မှထောက်ပံ့သော အဆင့်မြင့်စစ်ဆေးရေးအစီရင်ခံစာများ၊ ပေါင်းစည်းထားသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင်းမှ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှတ်သည့် စနစ်တို့သည် ဝယ်ယူသူများအတွက် ခိုင်မာသော အုတ်မြစ်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အကြံပြုအပ်ပါသည်။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနှင့် နည်းပညာကို အခြေခံသော ဤချဉ်းကပ်မှုသည် နောင်လာမည့်ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့စက်ပစ္စည်းကုန်သွယ်မှု၏ စံနှုန်းသစ်ဖြစ်လာမည်မှာ သေချာပါသည်။