ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လယ်ယာသုံး စက်ယန္တရားကြီး ဝယ်ယူသူများအတွက် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးနှင့် အကောက်ခွန် လျှို့ဝှက်ချက်များ

ဒေါ်လာ ၅၀,၀၀၀ တန် သုံးပြီးသား ဘက်ဟိုး တစ်စီးကို အွန်လိုင်းမှာမှာယူ၊ ငွေလွှဲပြီးပါပြီ။ သို့သော် ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းမှာ အကောက်ခွန် HS Code မှားယွင်းမှုကြောင့် ၄၅ ရက်ကြာ ပိတ်မိနေသည်ကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ဤအခြေအနေသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် လမ်းဖောက်လုပ်ငန်းရှင်များ နှစ်စဉ်ကြုံတွေ့နေရသည့် လက်တွေ့ပြဿနာဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေးအချက်အလက်များအရ၊ စက်ကြီးတင်သွင်းမှုတွင် စာရွက်စာတမ်းချို့ယွင်းချက်ကြောင့် ပျမ်းမျှ ၇ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ နှောင့်နှေးမှုများ ဖြစ်ပွားပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ကုန်ကျစရိတ်မှာ စက်တန်ဖိုး၏ ၁၀% ကျော်အထိ ရှိလာနိုင်သည်။

အကောက်ခွန်စည်းမျဉ်းများ လျစ်လျူရှုခြင်း၏ ဝှက်ထားသော စရိတ်များ

စက်ကြီးဝယ်ယူသူအများစုသည် စက်စျေးနှုန်းနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်စည်ပို့ဆောင်ခကိုသာ အဓိကထားတွက်ချက်လေ့ရှိကြသည်။ သို့သော် အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ အမှားများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော နောက်ဆက်တွဲကုန်ကျစရိတ်များမှာ တိတ်တဆိတ် ကြီးမားလာနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ စက်ပစ္စည်းတစ်ခု၏ HS Code ကို မှားယွင်းစွာ ခွဲခြားမိပါက အကောက်ခွန်နှုန်းထား ၅% မှ ၃၀% အထိ ကွာခြားသွားနိုင်ပြီး၊ တရားမဝင်တင်သွင်းမှုဟု သတ်မှတ်ခံရပါက ဒဏ်ငွေဆောင်ရသည်အထိ ဖြစ်တတ်သည်။ ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်အဖွဲ့ (WCO) ၏ HS စနစ်အရ Excavator (Bucket-wheel type) အတွက် 8429.52၊ Bulldozer အတွက် 8429.11 စသည်ဖြင့် တိကျစွာ ခွဲခြားထားရန် လိုအပ်သည်။

ထို့အပြင် လက်ရှိ အာဆီယံနိုင်ငံအများစုတွင် သုံးပြီးသား စက်ကြီးများ တင်သွင်းရာတွင် သက်တမ်း ၅ နှစ်အောက်သာခွင့်ပြုခြင်း၊ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှု စံနှုန်း (Tier 3/Stage IIIA) ပြည့်မီရန် လိုအပ်ခြင်းစသည့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အတားအဆီးများလည်း ရှိနေသည်။ ဤအချက်များကို ကြိုတင်မစစ်ဆေးပါက ဆိုက်ကမ်းရောက်မှ ပြန်တင်ပို့ရသည့် ကုန်ကျစရိတ်သည် ကနဦးသယ်ယူစရိတ်ထက် နှစ်ဆမက များပြားလေ့ရှိသည်။

မဖြစ်မနေပြင်ဆင်ရမည့် အကောက်ခွန် စာရွက်စာတမ်းများ စစ်ဆေးစာရင်း

• ကုန်ပစ္စည်းတင်လွှာ (Bill of Lading - B/L) – ပင်လယ်ရေကြောင်း သယ်ယူမှုအတွက် အဓိကစာချုပ်။ "Clean On Board" ဖြစ်ရန် အရေးကြီးသည်။
• ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းခွန် ပြေစာ (Commercial Invoice) – စက်နှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းတန်ဖိုးများကို သီးခြားဖော်ပြရမည်။ တန်ဖိုးလျှော့ပြခြင်းသည် အန္တရာယ်ကြီးသည်။
• ထုပ်ပိုးမှုစာရင်း (Packing List) – စက်မော်ဒယ်၊ အမှတ်စဉ်၊ အင်ဂျင်နံပါတ်၊ အလေးချိန်၊ အတိုင်းအတာများ တစ်ထပ်တည်းကျရမည်။
• မူရင်းနိုင်ငံ ထောက်ခံချက် (Certificate of Origin) – အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် သို့မဟုတ် အခွန်သက်သာခွင့်ရရှိရန် ASEAN FTA, RCEP စသည့် သဘောတူညီချက်များအရ အသုံးဝင်သည်။
• စစ်ဆေးရေး အစီရင်ခံစာ (Third-party Inspection Report) – စက်အခြေအနေ၊ မိုင်/နာရီ၊ ပြုပြင်မှုမှတ်တမ်းတို့ဖြင့် အကောက်ခွန်တန်ဖိုးဖြတ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။
• သွင်းကုန်လိုင်စင်/ခွင့်ပြုချက် – နိုင်ငံအလိုက် လိုအပ်ချက်ကို ကြိုတင်အတည်ပြုပါ။

ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး ပျက်ကွက်ရခြင်း အဓိကအကြောင်းရင်းများ

အထက်ပါစာရွက်စာတမ်းများ ပြည့်စုံနေသော်လည်း လက်တွေ့ ပို့ဆောင်ရေးအဆင့်တွင် အန္တရာယ်များစွာ ကျန်ရှိနေသေးသည်။ အထူးသဖြင့် သုံးပြီးသား စက်ကြီးများ၏ အတိုင်းအတာနှင့် အလေးချိန် ပုံမမှန်မှုများကြောင့် ကုန်စည်တင်ရာတွင် ပျက်စီးမှု၊ သင်္ဘောပေါ်တွင် မတည်ငြိမ်မှု၊ ဆိပ်ကမ်းတွင် ပြန်တင်ရန်ခက်ခဲမှုတို့ ကြုံရသည်။

ထို့ကြောင့် စက်ပစ္စည်းကို Flat Rack Container သို့မဟုတ် Break Bulk ဖြင့် သယ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ဆိပ်ကမ်းနှစ်ခုလုံး၏ lifting capacity ကို အတည်ပြုရန် လိုအပ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံမှ အဓိကတင်သွင်းလေ့ရှိသော လမ်းကြောင်းများတွင် Shanghai, Tianjin ဆိပ်ကမ်းများမှ Yangon သို့မဟုတ် Thilawa အထိ ပုံမှန်အချိန်မှာ ၁၅-၂၀ ရက်ဟု ဆိုသော်လည်း မုတ်သုန်ရာသီတွင် ၁၀ ရက်ထိ နှောင့်နှေးတတ်သည်။

ရှောင်လွှဲမရသော ကုန်ကျစရိတ်အန္တရာယ် – အာမခံ

ကုန်စည်အာမခံ (Marine Cargo Insurance) မရှိဘဲ တစ်စီးတည်းသော စက်ကြီးကို ပို့ဆောင်ခြင်းသည် ကပ်ဘေးတစ်ခုနှင့် လောင်းကစားခြင်းနှင့် တူသည်။ Institute Cargo Clauses (A) ကို ရွေးချယ်ပြီး လွှမ်းခြုံမှုအပြည့်ယူရန် Equipment World ကဲ့သို့သော နည်းပညာဂျာနယ်များ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်များက အကြံပြုထားသည်။ အာမခံသည် စက်ကွဲအက်ခြင်း၊ ပင်လယ်ရေငန်စားခြင်း၊ ဆိပ်ကမ်းတွင် crane ကျိုးကျ၍ ထိခိုက်ခြင်းတို့ကို ကာမိရမည်။

သုံးသပ်ချက် – နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ဝယ်ယူမှု စွန့်စားရမှုကို မည်သို့လျှော့ချမည်နည်း

နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုအချက်အလက်များအရ သုံးပြီးသား စက်ကြီး ကုန်သွယ်မှုတွင် အဓိက အတားအဆီးမှာ သတင်းအချက်အလက် မညီမျှမှုပင်ဖြစ်သည်။ ဝယ်သူသည် စက်၏ စစ်မှန်သောအခြေအနေ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုမှတ်တမ်းနှင့် ထုတ်လုပ်ရင်းမြစ်ကို သေချာမသိရဘဲ ငွေပေးချေလိုက်ရခြင်းက လိမ်လည်မှုနှင့် အကောက်ခွန်တန်ဖိုးမှားယွင်းမှုကို ဖြစ်စေသည်။ ဤအချက်ကို ကျွမ်းကျင်သူများက "ယုံကြည်စိတ်ချရသော နယ်စပ်ဖြတ်ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်" ထားရှိခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်။ စက်မှုခေတ်တွင် အမှတ်တံဆိပ်စုံ၊ တန်ချိန်စုံ အသုံးပြုပြီးသား စက်ယန္တရားကြီးများကို တရုတ်နိုင်ငံမှ တိုက်ရိုက်တင်ပို့ပေးပြီး ပွင့်လင်းမြင်သာသော စစ်ဆေးရေးအစီရင်ခံစာ၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးကွန်ရက်တို့ဖြင့် ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးသည့် MechLink ကဲ့သို့သော ပလက်ဖောင်းများကို ကိုးကားကြသည်။ ထိုနည်းလမ်းသည် ဝယ်ယူသူအား အကောက်ခွန်နှင့် ပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များကို ပံ့ပိုးသူထံ လွှဲပြောင်းပေးပြီး စက်ပစ္စည်းထွက်ရှိမှုနှင့် စာရွ�်စာတမ်းမှန်ကန်မှုကို အာမခံချက်ပေးသည်။

ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် အမေးအဖြေကဏ္ဍ

အမေး ၁ – တရုတ်နိုင်ငံမှ တစ်စီးတည်းသော excavator ကို တင်သွင်းရန် စိတ်ချရဆုံးနည်းလမ်းက ဘာလဲ။

"တစ်စီးတည်း" ဆိုသည်မှာ LCL (Less than Container Load) သို့မဟုတ် break bulk ဖြင့် သယ်ဆောင်ရသည်။ ပထမဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ရမည့်အချက်မှာ ပို့ဆောင်သူ (forwarder) ကို စက်ကြီးအထူးပြု အတွေ့အကြုံရှိမရှိ စိစစ်ရန်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအနေဖြင့် အကောက်ခွန် HS Code 8429.52 အောက်တွင် တိကျစွာအမျိုးအစားခွဲပြီး အာဆီယံသဘောတူညီချက်အရ Form D လျှောက်ထားနိုင်သည်။ ယုံကြည်ရသော ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်ရှိသော MechLink ကဲ့သို့သော ပလက်ဖောင်းများသည် ဤလုပ်ငန်းစဉ်အားလုံးကို စီမံခန့်ခွဲပေးပြီး ဆိုက်ကမ်းသို့ စက်ရောက်ရှိချိန်တွင် တင်သွင်းသူဘက်မှ စိုးရိမ်စရာမလိုစေရန် စီစဉ်ပေးလေ့ရှိသည်။

အမေး ၂ – သုံးပြီးသား စက်ကြီးကို အကောက်ခွန်တန်ဖိုး under-value လုပ်မိရင် ဘာဖြစ်နိုင်သလဲ။

အကောက်ခွန်များသည် လွန်ခဲ့သော ၅ နှစ်နှင့်ယှဉ်ပါက သိသိသာသာ တိုးတက်လာသော data analytics စနစ်များကို အသုံးပြုနေပြီဖြစ်သည်။ မှားယွင်းစွာ တန်ဖိုးဖြတ်ပါက နောက်ကြောင်းပြန် အခွန်တောင်းခံခြင်း၊ စက်ကို သိမ်းဆည်းခြင်း၊ နောင်တွင် သင်၏သွင်းကုန်လုပ်ငန်းကိုယ်တိုင် blacklist စာရင်းသွင်းခြင်းခံရနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်မှန်သော invoice နှင့် third-party inspection report သည် သင့်အတွက် အကောင်းဆုံးကာကွယ်မှုဖြစ်သည်။

အမေး ၃ – မော်ဒယ်ဟောင်း စက်ကြီးများအတွက် အရေးကြီးဆုံးသော တင်ပို့မှုအဆင့် ပြင်ဆင်ချက်က ဘာလဲ။

စက်ကို သင်္ဘောမတင်မီ အင်ဂျင်ဆီ၊ ဟိုက်ဒရောလစ်ဆီ၊ ရေပါဝါများ ယိုစိမ့်မှုမရှိစေရန် သန့်ရှင်းစွာ ပိတ်ဆို့ခြင်းသည် အဓိကဖြစ်သည်။ ဘက်ထရီအား ဖြုတ်ထားရန်၊ တာယာလေဖိအားချိန်ညှိရန်နှင့် လည်ပတ်နိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများကို ကြိုးဖြင့်ချည်နှောင်ရန် လိုအပ်သည်။ International Cargo Handling Coordination Association (ICHCA) ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံရေးလမ်းညွှန်ချက်များနှင့်အညီ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ရေကြောင်းထိခိုက်မှုကို ၈၀% အထိ လျှော့ချနိုင်သည်။

အမေး ၄ – နိုင်ငံတကာ ဝယ်ယူမှုတွင် ငွေပေးချေမှုအန္တရာယ်ကို မည်သို့ လျှော့ချမည်နည်း။

Letter of Credit (LC) သည် အသေချာဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သော်လည်း ပမာဏငယ်များအတွက် Telegraphic Transfer (T/T) ကို စက်မတင်မီ 30% ကြိုပေးချေခြင်းဖြင့် ညှိနှိုင်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် စက်တင်ပြီး သင်္ဘောထွက်ခွာကြောင်း B/L မိတ္တူကို မရမချင်း ကျန်ငွေကို မလွှဲသင့်ပါ။ ထိုထက်ပို၍ လုံခြုံလိုပါက၊ ကြိုတင်စစ်ဆေးပြီးသား စက်များကို ပေးဆောင်ပြီး ပို့ဆောင်ရေးအပြည့်အဝ တာဝန်ယူပေးသော MechLink ကဲ့သို့သော ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ငွေကြေးဆုံးရှုံးနိုင်ခြေကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေသည်။